భారతీయ మహిళల్లో ఐరన్ లోపం: ఈ లక్షణాలను ఎప్పుడూ నిర్లక్ష్యం చేయకండి

రోజంతా పని చేసిన తర్వాత అలసటగా అనిపించడం సహజమే. కానీ పెద్దగా పని చేయకపోయినా చాలా అలసిపోయినట్లు అనిపిస్తే? ఇంతకుముందు సులభంగా ఎక్కిన మెట్లు ఇప్పుడు ఎక్కుతుంటే ఊపిరి పీల్చుకోవడం కష్టమైతే? లేదా మధ్యాహ్నం అయ్యేసరికి మరో కప్పు టీ లేదా కాఫీ తాగితేనే రోజు గడుస్తుందనిపిస్తే?

ఈ లక్షణాలను బిజీగా ఉండటం, నిద్ర సరిగ్గా లేకపోవడం లేదా ఒత్తిడి కారణంగా భావించడం సులభం. కానీ చాలామంది మహిళల్లో దీనికి మరో కారణం ఉండవచ్చు—ఐరన్ లోపం.

శరీరానికి ఐరన్ చాలా అవసరం. ఇది హీమోగ్లోబిన్ తయారీలో సహాయపడుతుంది. హీమోగ్లోబిన్ ఎర్ర రక్తకణాల్లో ఉండే ఒక ప్రోటీన్. ఇది శరీరంలోని అన్ని భాగాలకు ఆక్సిజన్‌ను తీసుకెళ్తుంది. శరీరంలో ఐరన్ చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పుడు తగినంత హీమోగ్లోబిన్ తయారు చేయడం కష్టమవుతుంది. దీనివల్ల ఐరన్ లోపం వల్ల వచ్చే రక్తహీనత (Iron-deficiency anaemia) ఏర్పడవచ్చు.

భారతదేశంలో ఈ సమస్య చాలా సాధారణం. భారతదేశ NFHS-5 గణాంకాల ప్రకారం, 15–49 సంవత్సరాల వయసున్న గర్భిణులు కాని మహిళల్లో 57.2% మందికి, గర్భిణీ మహిళల్లో 52.2% మందికి రక్తహీనత ఉన్నట్లు గుర్తించారు.

అయితే ఒక ముఖ్యమైన విషయం గుర్తుంచుకోవాలి: అన్ని రకాల రక్తహీనతలకు ఐరన్ లోపమే కారణం కాదు. విటమిన్ B12 లేదా ఫోలేట్ లోపం, ఇన్ఫెక్షన్లు, దీర్ఘకాలిక వ్యాధులు, రక్తస్రావం, థలసీమియా వంటి వంశపారంపర్య సమస్యలు కూడా రక్తహీనతకు కారణం కావచ్చు. అందుకే ఊహించకుండా సరైన పరీక్షలు చేయించుకోవడం ముఖ్యం.

భారతీయ మహిళల్లో ఐరన్ లోపం వచ్చే అవకాశం ఎందుకు ఎక్కువ?

మహిళలకు ప్రతి నెల పీరియడ్స్ సమయంలో రక్తస్రావం జరుగుతుంది. ఎక్కువగా లేదా ఎక్కువ రోజుల పాటు పీరియడ్స్ వచ్చే మహిళల్లో ఐరన్ లోపం వచ్చే అవకాశం మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది.

గర్భధారణ సమయంలో శరీరానికి ఐరన్ అవసరం మరింత పెరుగుతుంది. ఎందుకంటే తల్లి శరీరంతో పాటు పెరుగుతున్న బిడ్డ అవసరాలను కూడా శరీరం తీర్చాలి. తరచుగా గర్భం దాల్చడం, ఆహారం ద్వారా తగినంత ఐరన్ అందకపోవడం, శరీరం ఐరన్‌ను సరిగ్గా గ్రహించలేకపోవడం, జీర్ణవ్యవస్థకు సంబంధించిన కొన్ని సమస్యలు కూడా ఐరన్ లోపానికి కారణం కావచ్చు.

ఆహారం కూడా ముఖ్యమే. పప్పులు, బీన్స్, ఆకుకూరలు, సంపూర్ణ ధాన్యాలు, గింజలు, విత్తనాలు, మాంసం, గుడ్లు వంటి ఆహారాల్లో ఐరన్ ఉంటుంది. కానీ మనం ఎంత ఐరన్ తింటున్నామన్నదే కాదు, శరీరం దాన్ని ఎంతవరకు గ్రహించగలుగుతుందనేది కూడా ముఖ్యం.

ఉదాహరణకు, మొక్కల నుంచి లభించే ఐరన్‌ను శరీరం సాధారణంగా మాంసాహార ఆహారం నుంచి లభించే ఐరన్‌తో పోలిస్తే తక్కువగా గ్రహిస్తుంది. అయితే విటమిన్ C, మొక్కల నుంచి లభించే ఐరన్‌ను శరీరం బాగా గ్రహించేందుకు సహాయపడుతుంది.

ఐరన్ లోపం ఉంటే కనిపించే 7 లక్షణాలు

ఐరన్ లోపం ఎప్పుడూ ఒక్కసారిగా కనిపించదు. కొన్ని లక్షణాలు నెమ్మదిగా మొదలవుతాయి. అందుకే వాటిని సాధారణ అలసటగా భావించే అవకాశం ఉంటుంది.

1. ఎప్పుడూ అలసటగా అనిపించడం

ఇది ఐరన్ లోపంలో కనిపించే సాధారణ లక్షణాల్లో ఒకటి. చాలాసార్లు దీనిని పట్టించుకోరు.

తగినంత నిద్రపోయినా నిరంతరం నీరసంగా, శక్తి లేనట్లు అనిపిస్తే ఐరన్ లోపం ఒక కారణం కావచ్చు. ఐరన్ లోపం రక్తహీనతగా మారినప్పుడు హీమోగ్లోబిన్ తగ్గుతుంది. దాంతో శరీరంలోని కణజాలాలకు తగినంత ఆక్సిజన్ చేరకపోవచ్చు. దీనివల్ల అలసట, బలహీనత పెరగవచ్చు.

2. కొద్దిగా పని చేసినా ఊపిరి పీల్చుకోవడం కష్టంగా అనిపించడం

కొన్ని మెట్లు ఎక్కినా లేదా సాధారణ వేగంతో నడిచినా గతంలో కంటే ఎక్కువగా ఊపిరి పీల్చుకోవాల్సి వస్తుందా?

రక్తహీనత ఉన్నప్పుడు శరీరం ఆక్సిజన్‌ను తీసుకెళ్లే సామర్థ్యం తగ్గవచ్చు. అందువల్ల ముఖ్యంగా శారీరక శ్రమ చేసినప్పుడు ఊపిరి తీసుకోవడం కష్టంగా అనిపించవచ్చు.

3. తల తిరగడం లేదా తేలికగా అనిపించడం

తరచూ తల తిరగడం, నిలబడినప్పుడు కళ్లు తిరిగినట్లు లేదా స్పృహ తప్పేలా అనిపించడం, కారణం తెలియకుండా తలనొప్పి రావడం వంటివాటిని కేవలం “బలహీనత”గా భావించి వదిలేయకండి.

ఇవి రక్తహీనతకు సంబంధించిన లక్షణాలు కావచ్చు. సమస్య తీవ్రంగా మారితే ఇవి మరింత స్పష్టంగా కనిపించవచ్చు.

4. గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం

అలసట లేదా ఊపిరి తీసుకోవడంలో ఇబ్బందితో పాటు గుండె వేగంగా లేదా బలంగా కొట్టుకుంటున్నట్లు అనిపిస్తే దాన్ని కూడా గమనించాలి.

శరీరంలోని భాగాలకు తగినంత ఆక్సిజన్ చేరనప్పుడు దాన్ని భర్తీ చేసేందుకు శరీరం ప్రయత్నిస్తుంది. దీనివల్ల గుండె వేగంగా కొట్టుకోవచ్చు.

ఇది తరచూ జరుగుతుంటే కేవలం ఒత్తిడి లేదా ఆందోళన కారణమని అనుకోకుండా వైద్యుడిని సంప్రదించడం మంచిది.

5. చర్మం సాధారణం కంటే పాలిపోయినట్లు కనిపించడం

చర్మం పాలిపోయినట్లు కనిపించడం ఒక్కటే ఐరన్ లోపాన్ని నిర్ధారించదు. అయితే రక్తహీనత ఉన్నప్పుడు ముఖం, కళ్ల లోపలి కనురెప్పలు, చిగుళ్లు లేదా గోళ్ల దగ్గర చర్మం సాధారణం కంటే పాలిపోయినట్లు కనిపించవచ్చు.

6. జుట్టు, గోళ్లలో మార్పులు

ఐరన్ లోపం వల్ల జుట్టు ఎక్కువగా రాలడం లేదా గోళ్లు బలహీనంగా మారి త్వరగా విరిగిపోవడం జరగవచ్చు. అయితే వీటికి మరెన్నో కారణాలు కూడా ఉండవచ్చు.

అందుకే ఈ లక్షణాలు ఉన్నాయంటే తప్పనిసరిగా ఐరన్ లోపమే అని అనుకోకండి. అవసరమైతే పరీక్షలు చేయించుకోవడం మంచిది.

7. తినకూడని వస్తువులు తినాలనిపించడం

ఐరన్ లోపం ఉన్న కొంతమందికి పికా (Pica) అనే పరిస్థితి రావచ్చు. ఇందులో పోషక విలువ లేని వస్తువులను తినాలనే కోరిక కలుగుతుంది. ఉదాహరణకు మంచు ముక్కలు, మట్టి లేదా సుద్ద.

ముఖ్యంగా తరచూ మంచు తినాలనిపించడం ఐరన్ లోపంతో సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చు. ఇలా జరుగుతుంటే వైద్యుడికి తప్పకుండా చెప్పండి.

మీ పీరియడ్స్‌ను నిర్లక్ష్యం చేయకండి

చాలామంది మహిళల్లో ప్రతి నెల జరిగే రక్తస్రావం ఐరన్ లోపానికి ఒక ముఖ్యమైన కారణం కావచ్చు.

మీ పీరియడ్స్ చాలా ఎక్కువగా ఉంటే, సాధారణం కంటే ఎక్కువ రోజులు కొనసాగితే, పెద్ద రక్తపు గడ్డలు వస్తే లేదా ప్రతి నెల పీరియడ్స్ సమయంలో లేదా తర్వాత చాలా అలసటగా అనిపిస్తే, దాన్ని సాధారణంగా భావించకండి.

ఎక్కువగా రక్తస్రావం కావడం వల్ల ఐరన్ లోపం రావచ్చు. అయితే దాని వెనుక మరేదైనా ఆరోగ్య సమస్య ఉండవచ్చు. అందుకే కారణాన్ని కూడా తెలుసుకోవడం ముఖ్యం.

రక్తస్రావం కొనసాగుతూనే ఉంటే కేవలం ఐరన్ లోపానికి చికిత్స చేయడం ద్వారా సమస్య పూర్తిగా పరిష్కారం కాకపోవచ్చు.

మీకు నిజంగా ఐరన్ లోపం ఉందని ఎలా తెలుసుకోవాలి?

లక్షణాల ఆధారంగా మాత్రమే ఐరన్ లోపాన్ని నిర్ధారించడం కష్టం.

Complete Blood Count (CBC) పరీక్ష ద్వారా హీమోగ్లోబిన్, ఎర్ర రక్తకణాలకు సంబంధించిన ఇతర వివరాలను తెలుసుకోవచ్చు. Serum Ferritin పరీక్ష ద్వారా శరీరంలో నిల్వ ఉన్న ఐరన్ స్థాయిని అంచనా వేయవచ్చు. శరీరంలో ఐరన్ స్థితిని తెలుసుకోవడానికి ఫెరిటిన్ ఒక ముఖ్యమైన పరీక్ష అని WHO చెబుతోంది. అయితే శరీరంలో ఇన్ఫెక్షన్ లేదా వాపు ఉన్నప్పుడు ఫెరిటిన్ స్థాయి ప్రభావితం కావచ్చు.

ఇది ముఖ్యమైన విషయం. ఎందుకంటే స్పష్టమైన రక్తహీనత కనిపించకముందే శరీరంలో ఐరన్ నిల్వలు తగ్గిపోవచ్చు.

మీకు నిరంతరం అలసటగా ఉంటే, పీరియడ్స్ ఎక్కువగా వస్తే, మీరు గర్భవతిగా ఉంటే లేదా ఐరన్ లోపం వచ్చే అవకాశం ఉందని అనిపిస్తే, ఏ పరీక్షలు అవసరమో వైద్యుడిని అడగండి.

ఆహారం ద్వారా ఐరన్ లోపాన్ని సరిచేయగలమా?

సమతుల్యమైన ఆహారం ఐరన్ లోపాన్ని నివారించడంలో, తగ్గించడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. అయితే ఐరన్ లోపం ఎక్కువగా ఉంటే వైద్యుడి సలహాతో ఐరన్ సప్లిమెంట్లు తీసుకోవాల్సి రావచ్చు.

ఐరన్ ఎక్కువగా ఉండే ఆహారాల్లో:

• పప్పులు, దాల్ మరియు బీన్స్
• సోయాబీన్స్, సోయా ఆహార పదార్థాలు
• ఆకుకూరలు
• గింజలు, విత్తనాలు
• సంపూర్ణ ధాన్యాలు, మిల్లెట్స్
• గుడ్లు
• మాంసం, చేపలు
• ఐరన్ కలిపిన ఫోర్టిఫైడ్ ఆహారాలు

మొక్కల నుంచి లభించే ఐరన్ ఉన్న ఆహారంతో పాటు విటమిన్ C ఎక్కువగా ఉండే ఆమ్లా (ఉసిరికాయ), జామ, నారింజ, టమాటా, నిమ్మకాయ లేదా క్యాప్సికమ్ వంటి ఆహారాలను తీసుకోవడం వల్ల ఐరన్ శరీరంలో బాగా గ్రహించబడుతుంది.

ఇంకో చిన్న విషయం గుర్తుంచుకోండి: టీ, కాఫీలో ఉండే కొన్ని పదార్థాలు ఆహారం నుంచి లభించే ఐరన్‌ను శరీరం గ్రహించడాన్ని తగ్గించవచ్చు. కాబట్టి ఐరన్ ఎక్కువగా ఉన్న భోజనం వెంటనే టీ లేదా కాఫీ తాగకుండా ఉండటం మంచిది.

మీకు మీరే ఐరన్ మందులు తీసుకోవద్దు

ఐరన్ సప్లిమెంట్లు సులభంగా లభిస్తాయి. కానీ అలసటగా అనిపించిన ప్రతిసారీ మీకు మీరే ఐరన్ మాత్రలు మొదలుపెట్టడం సరైనది కాదు.

శరీరంలో ఐరన్ ఎక్కువగా ఉండటం కూడా హానికరం. అంతేకాకుండా రక్తహీనతకు అనేక కారణాలు ఉండవచ్చు. కాబట్టి హీమోగ్లోబిన్ తక్కువగా ఉంటే, “దాన్ని ఎలా పెంచాలి?” అనే ప్రశ్నతో పాటు “అది ఎందుకు తగ్గింది?” అనే ప్రశ్న కూడా ముఖ్యం.

ఉదాహరణకు, విటమిన్ B12 లోపం, దీర్ఘకాలిక వ్యాధి లేదా వంశపారంపర్య రక్త సంబంధిత సమస్య వల్ల వచ్చే రక్తహీనతకు ఇచ్చే చికిత్స, ఐరన్ లోపం వల్ల వచ్చే రక్తహీనతకు ఇచ్చే చికిత్స కంటే భిన్నంగా ఉండవచ్చు.

చివరిగా

ఐరన్ లోపం అంటే కేవలం “కొంచెం బలహీనంగా అనిపించడం” కాదు. తీవ్రమైన ఐరన్ లోపం, రక్తహీనతను చికిత్స చేయకుండా వదిలేస్తే మీ శక్తి, శారీరక సామర్థ్యం, రోజువారీ జీవన నాణ్యతపై ప్రభావం పడవచ్చు. గర్భధారణ సమయంలో రక్తహీనత తల్లి, బిడ్డ ఇద్దరి ఆరోగ్యంపై కూడా ప్రభావం చూపవచ్చు.

కాబట్టి అలసట మీ రోజువారీ జీవితంలో భాగంగా మారిపోయి ఉంటే, పీరియడ్స్ చాలా ఎక్కువగా వస్తుంటే, తరచూ తల తిరుగుతుంటే లేదా కొద్దిగా పని చేసినా ఊపిరి తీసుకోవడం కష్టంగా అనిపిస్తే, దాన్ని అలాగే భరించకండి.

కొన్నిసార్లు పరిష్కారం మరో కప్పు టీ కాదు. ఇంకాస్త ఎక్కువ నిద్ర కూడా కాదు. “కొంచెం నెమ్మదిగా ఉండాలి” అని మీకు మీరే చెప్పుకోవడం కూడా కాదు.

కొన్నిసార్లు సమాధానం ఒక సింపుల్ బ్లడ్ టెస్ట్ కావచ్చు.